İSVEÇ ÇOCUK ADALET SİSTEMİ

* Giriş
İsveç Çocuk Adalet Sistemi hakkında bilgi vermeden önce genel hatları ile İsveç İnfaz Sistemi hakkında açıklamalarda bulunmak istiyorum. Bu Ülkede ceza infaz kurumları ve denetimli serbestlik müdürlüklerinin idaresinden “İsveç Ceza İnfaz Kurumları ve Denetimli Serbestlik Müdürlükleri Genel Müdürlüğü” sorumlu olup, bu kurumlar yönetim açısından altı bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgelere ilave olarak “nakil servisi” adı altında birim bulunmaktadır. Genel Müdürlüğün idaresinden Genel Müdür, bölge müdürlüklerinin yönetiminden bölge müdürü sorumludur.
İsveç’te mahkemelerce; para, hapis, şartlı hapis, denetimli serbestlik ve özel bakım amacıyla hapis cezaları verilebilmektedir. Şartlı hapis cezası, kamu yararına çalışma tedbiri ve denetimli serbestlik tedbiri ile birlikte hüküm altına alınabilmektedir.
İsveç Ceza İnfaz Kurumları ve Denetimli Serbestlik Müdürlükleri Genel Müdürlüğü; hapis cezası, koşullu salıverme ile birlikte kamu yararına çalışma tedbiri ve denetimli serbestlik tedbirlerini yerine getirilmesinden sorumludur.
Bu Ülkede hapis cezaları iki hafta ile on yıl arasında değişebilmektedir. Mükerrer suçlular veya birden fazla suçun birleşmesi halinde bu süre on sekiz yıla kadar uzayabilmektedir. Ömür boyu hapis cezalarında farklı bir uygulama bulunmakta olup, hükümlü on yıl sonra Örebro’da bulunan Bölge Mahkemesine başvurarak ceza süresinin belirli bir süre olarak tespitini isteme hakkı bulunmaktadır.
İsveç’te ceza sorumluluk yaşı 15 olarak belirlenmiştir. 18 yaşından küçüklere istisnai durumlar dışında hapis cezası verilmemektedir. Ömür boyu hapis cezası 21 yaşından küçükler için uygulanmamaktadır.
2012 yılı itibariyle İsveç’te; 52 ceza infaz kurumunda 4.850 hükümlü, 31 tutukevinde 1.800 tutuklu bulunmaktadır. Denetimli serbestlik altında 7.200 kişi takip edilmektedir.
Bu Ülkede 147 hükümlü hakkında ömür boyu hapis cezası kararı verilmiştir. Bu hükümlülerin 5’i kadın olup, en yaşlı hükümlü 84, en genç hükümlü 25 yaşındadır.
Çocuk Adalet ve İnfaz Sistemi
* Çocuk Ceza Mahkemeleri
İsveç’te 18 yaşından küçüklerin işledikleri en az altı ay hapis cezası gerektiren suçlardan dolayı iki hafta içinde yargılamaları başlamaktadır. İlk duruşmada karar verilmektedir. Kararda cezanın; orantılı olmasına, insancıl bulunmasına ve kişiye uygun olmasına dikkat edilmektedir. Çocuklara genellikle şiddet içermeyen suçlarda; 20 saatten 150 saate kadar kamu yararına çalışma tedbiri, şiddet içeren suçlarda; gözetim tedbiri, kamu yararına çalışma tedbiri ve para cezası birlikte verilebilmektedir. Ayrıca, şiddet içeren suçlar için kapalı kurumda barınma tedbirine karar verilebilmektedir.
 * İdare Mahkemeleri
450 çeşit dava ile ilgili uyuşmazlıkların çözüldüğü Malmö İdare Mahkemesinde yılda 21.300 davaya bakılmaktadır. Bu davalar arasında “Gençlerin Zorla Bakım Altına Alınmasına” ilişkin davalar önemli yer tutmaktadır.  Mölmö İdare Mahkemesi altı daireden oluşmakta olup, her daire “Gençlerin Zorla Bakım Altına Alınmasına” ilişkin her yıl ortalama 100 davaya bakmaktadır. Bu konudaki talep, belediyelerin “Sosyal İşler Birimi” tarafından yapılmaktadır. Mahkemece bu kararın verilebilmesi, çocuğun yaşadığı yerin çocuk için olumsuz sonuçlar oluşturması, psikolojik durumu nedeniyle kendine zarar verme olasılığının bulunması ve çocuğun gereksinim duyduğu desteği gönüllü olarak kabul etmemesi koşullarından birinin sürekli gerçekleşmiş olmasına bağlıdır.
15 yaşından küçüklerin cezai sorumluluğu bulunmamakla birlikte, bu çocuklar hakkında yukarıda belirtilen koşulların gerçekleşmesi halinde “Zorla Bakım Altına Alınması Kararı” verilebilmektedir.
Mahkemenin bu kararına karşı itiraz mümkün olup, karar kesinleştikten sonra belediyelerin “Sosyal İşler Birimi”, çocuğun hangi kurumda bakım altında bulunacağını belirlemektedir. Bu kapsamda, çocuklar “koruyucu aileye” veya “kuruma” yerleştirilmektedir.
15 yaşını bitirmemiş çocuklar için belirli bir “bakım süresi” bulunmamaktadır. Bu çocuklar için “bakım tedbiri” 21 yaşına kadar devam edebilmekte ve her altı ayda bir mahkemece çocuğun durumu değerlendirilmektedir.
Mahkemelerde yargılama sözlü yapılmaktadır. Yargılamaya sosyal işler biriminden gelen temsilciler, avukatlar, çocuk ile çocuğun anne ve babası katılmaktadır.

* Savcılık
İsveç’te savcılık kurumu ilk kez Malmö’de kurulmuş olup, 40 savcı görev yapmaktadır. Bu savcıların üç tanesi çocuk soruşturmalarında görev almaktadır.
18 yaşından küçük suça sürüklenen çocuklar için polis en geç 3 ay içinde soruşturmayı tamamlamaktadır. Bu süre içinde belediyenin sosyal işler müdürlüğüne bilgi verilmektedir. Savcı kendisine gelen soruşturma dosyası ile ilgili en geç altı hafta içinde dava açmaktadır.
* Belediyelerin Sosyal İşler Birimi
İsveç’te çocuk ceza adalet ve infaz sisteminde belediyelerin sosyal işler birimi önemli rol oynamaktadır.
Malmö belediyesi sosyal işler bakımından beş bölgeye ayrılmış olup,  Güney Malmö bölgesinde 170 personel görev yapmaktadır. Bu personelin 65’i çocuk ve gençlerden sorumludur.
Sosyal işler bölümü üç ayrı alanda çalışmalarını sürdürmektedir. Bunlardan birincisi yaşlı ve engellilere yönelik sosyal hizmet çalışmaları, ikincisi ekonomik sıkıntısı olan bireyler için ekonomik destek faaliyetleri, üçüncüsü ise madde bağımlısı gençlere sosyal destek verilmesi ve evi bulunmayanlara barınacak yer sağlanmasıdır.
Bu birime; çocuğun kendisi veya ailesi tarafından başvuru yapılabilmektedir. Yine vatandaşlardan biri tarafından da müracaat gerçekleştirilebilmektedir. Bu başvuru üzerine araştırma yapılmakta ve çözüm modelleri oluşturulmaktadır.
Suça sürüklenen çocuklar ile ilgili olarak savcılık makamı bu birimden inceleme yapılmasını ve inceleme sonunda rapor hazırlanmasını isteyebilmektedir.
Sosyal işler birimi acil hallerde mahkeme kararı olmadan çocuğu ailesinden alıp bakım altına alabilmektedir. Bu acil haller; mahkemeye başvurulduğu takdirde arada geçecek süre dikkate alındığında çocuğun sağlığı ve gelişimi konusunda olumsuzluk oluşması ile çocuk hakkında devam eden bir soruşturma ile ilgili olarak soruşturmanın engellenmesidir. Bu halde sosyal işler birimi dört hafta içinde mahkemeye başvuru yapmalıdır. Bu süre içinde mahkemeye başvuru yapılmaması halinde çocuk hakkındaki bakım tedbiri hükümsüz hale gelerek çocuk ailesine verilmektedir.
Belediyelerin “Sosyal İşler Birimi” koruyucu ailelerin belirlenmesi konusunda araştırma yapmakta ve çocuklara “bakım hizmetlerine” uygun aileleri belirlemektedir. Koruyucu aile olarak belirlenenlere bu iş karşılığında aylık ücret verilmekte ve yaptıkları masraflar karşılanmaktadır.
* İsveç Ulusal Rehabilitasyon Kurumu
Bu Kurum, haklarında mahkemelerce “Zorla Bakım Altına Alınması Kararı” verilen 12-21 yaş grubu çocuk ve gençler ile madde bağımlısı olan yetişkinlerin rehabilitasyonundan sorumludur. Yine 15-17 yaş grubu suça sürüklenen çocuklar ile ilgili hizmetler bu kurum tarafından yürütülmektedir.
İsveç Ulusal Rehabilitasyon Kurumu, çalışmalarını kamuya yararlı dernekler aracılığı ile yerine getirmektedir. Bu derneklerden biri de Lund’da kurulu bulunan “Raby” isimli dernektir. Bu Kurum 1838 yılında hizmete girmiştir.
Psikolog, sosyal hizmet uzmanı, doktor, öğretmen ve hemşirelerin görev yaptığı bu Kurumda, çocuklar ile ilgili üç ayrı değerlendirme aracı kullanılmaktadır. Bunlar; suç işlememiş çocuk ve gençlere ihtiyaçlarını belirleyen YLS/CMI, şiddet suçu işleyen çocuk ve gençlere SAURY ve cinsel suç işleyen çocuk ve gençlere ERASOR isimli değerlendirme araçlarıdır. Bu araçlar; Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’dan alınmış ve Ülke şartlarına uyarlanmıştır.
Değerlendirme sonuçlarına göre çocuklara ihtiyaç duydukları programlar uygulanmaktadır. Bu programlar; üç modülden oluşan Öfke Kontrol Programı ART, yirmi görüşmeden oluşan Önce Düşün Programı, on-on beş görüşmeden oluşan Alkol ve Madde Bağımlılığı Programı, madde bağımlısı gençlerin motivasyonunu artıran ve altı görüşmeden oluşan ACT, Bireysel Danışmanlık Programı, Eğitim Programı, on iki görüşmeden oluşan Cinsel Sağlık Programı, İyi davranışların Ödüllendirilmesi Programı ve Aile Eğitimi Programıdır.