SEVK VE NAKİL GİDERLERİ

Ceza infaz kurumlarımızda kalmakta olan hükümlü ve tutukluların sevk ve nakil işlemleri, her ne kadar Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda gerçekleştiriliyor gibi görünse de aslında değişik Bakanlıklar tarafından hazırlanmış çok kapsamlı ve farklı mevzuat hükümlerinin uygulanmasını ve sorumlukların paylaşılmasını zorunlu kılmaktadır.

Konuyu bu yönüyle ele alıp incelediğimizde, sadece bir yerden başka bir yere intikal gibi görünen bu durumun, bazı şartların gerçekleşmesi halinde ancak mümkün olabileceği görülmektedir.

Buna göre;

Hükümlü ve tutukluların sevk ve nakil işlemleri, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 54 ila 57 nci maddelerinde belirtildiği üzere;

- Kendi istekleriyle,
- Disiplin nedeniyle,
- Zorunlu nedenlerle,
- Hastalık nedeniyle, yapılmaktadır.

Burada dikkate alınması gereken husus, hükümlü ve tutukluların kendi istekleri üzerine gerçekleştirilen sevk ve nakillerine ait giderleri kendileri karşılarken, diğer sevk ve nakillerdeki giderlerin Devlet tarafından karşılanacak olmasıdır.

Kendi istekleri halindeki sevk ve nakil giderlerinin hükümlü ve tutuklularca karşılanmasının dayanağı ise, 5275 sayılı Kanun'un "Kendi istekleri ile nakil"başlıklı 54 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri" ibaresinden kaynaklanmaktadır.

Bu düzenlemeden hareketle, nakil talebinde bulunan bir hükümlü veya tutuklunun ödeyeceği tutarın nasıl hesaplanması gerektiğini inceleyecek olursak, infaz mevzuatımız dışında kalan ve başka bakanlıklar tarafından düzenlenen diğer mevzuatları da dikkate almamız ve tespitlerimizi buna göre yapmamız gerekmektedir.

Çünkü;

Hükümlü ve tutukluların sevk ve nakil işlemleri sırasında, İçişleri Bakanlığı'na bağlı Jandarma Genel Komutanlığı aktif olarak görev almaktadır.

Sevk ve nakil mevzuatını bu yönüyle de incelediğimizde; 2803 sayılı Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu'na dayanan "Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Yönetmeliği'ne göre, sevk ve nakil hizmetleri Jandarmanın görevleri arasında sayılmaktadır.

Bu nedenle; hükümlü ve tutukluların sevk ve nakilleriyle ilgili usul ve esaslar, Jandarma Genel Komutanlığınca çıkartılan "Ceza İnfaz Kurumu ve Tutukevlerinin Dış Koruması ile Sevk ve Nakil Hizmetleri Yönergesi"çerçevesinde yürütülmektedir.

Adı geçen Yönergenin 5 inci bölüm ikinci kısmın, "1. SEVK VEYA NAKİL GİDERLERİ VE ARAÇLARIN SEÇİMİ VE KONTROLÜ"başlıklı ikinci ve üçüncü paragraflarında;

"Hükümlü ve tutukluların sevk veya nakillerinin, bu iş için ayrılmış olan ceza infaz kurumu araçlarıyla yapılması esastır. Bu gibi araçların bulunmaması ya da sevk veya naklin bu araçlarla yapılmaması durumunda; öncelikle özel olarak kiralanan araçlardan, bunun mümkün olmaması halinde ise, kamuya ait kitle ulaşım araçlarından ya da diğer toplu taşıma araçlarından yararlanılır. Kamuya ait kitle ulaşım araçlarıyla sevk sırasında ilgili kamu kurumlarınca özel bir bölüm ayrılması zorunludur.

Sağlık açısından özürlü ve zorunlu olanlar dışında özel taşıtlarla sevk yoluna gidilemez.".

İfadesine yer verilmiştir.

Ayrıca;

Aynı Yönerge'nin yine 5 inci bölüm ikinci kısmında, "4. SEVK VEYA NAKLİN YAPILIŞI"başlığı altında düzenlenen " c. Kullanılacak Vasıtalara Göre Sevk ve Nakillerde Dikkat Edilecek Hususlar"fıkrasında; hükümlü ve tutukluların kara, deniz, hava ve demiryolu ile sevk veya nakledilebilecekleri belirtilmektedir.

Sonuç olarak bir değerlendirme yapacak olursak, sevk ve nakil emirleri Bakanlık veya C.Başsavcılığı tarafından verilmekle birlikte, Jandarmanın belirlediği esaslar dahilinde yine onun seçeceği bir araçla gerçekleştirileceği anlaşılmaktadır.

Bu açıklamalardan sonra, giderlerin karşılanması bakımından sevk ve nakil işlemlerini ele aldığımızda ise, öncelikli olarak 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nu dikkate almamız gerekmektedir.

Adı geçen Kanun'un "Sevke memur ve erbaş ve erlere verilecek gündelik"başlıklı 36 ncı maddesine baktığımızda; "Hükümlü, tutuklu veya gözetim altında bulundurulanların sevkinde görevlendirilen veya refakat vazifesiyle mensup olduğu il sınırları dışına çıkan erbaş ve erlere verilecek gündelik, Milli Savunma, İçişleri ve Maliye Bakanlıklarınca birlikte tespit olunur."hükmünün yer aldığını görmekteyiz.

Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan ve "Ceza İnfaz Kurumlarına Gönderilen Ödeneklerin Kullanımı, Diğer Hükümler."konulu 47 sayılı Genelge'nin "5- Refakatçi Jandarma Er ve Erbaşlarının Yollukları"başlığı altında; "6245 sayılı Harcırah Kanununun 2562 sayılı Kanunla değişik 36 ncı maddesi ve Maliye Bakanlığı Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürlüğünün 04/03/1985 tarihli ve 115528- 36-235/4654-9 sayılı yazısı uyarınca; hükümlü, tutuklu veya gözetim altında bulundurulanların sevkinde görevlendirilen veya refakat vazifesiyle, mensup oldukları il sınırları dışına çıkan jandarma erbaş ve erlerine en düşük dereceli memur ve hizmetli gündeliğinin 2/3'ü oranında gündelik ödenecektir." hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenlemeler doğrultusunda, 2013 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na bağlı "H Cetveline"baktığımızda, aylık kadro derecesi 5-15 olanlar için belirlenen gündelik tutarının 28,50 TL olduğu görülmektedir.

Buna göre;

Sevk veya nakilde görevli 1 er yada erbaşın gündeliği; 28,50 TL : 2/3 = 19,00 TL,
Sevk veya nakilde görevli diğer personelden memur olanların gündelikleri ise; kadro derecesi 1-4 olanlar 29,50 TL, kadro derecesi 5-15 olanlar ise 28,50 TL,
olarak hesaplanmaktadır.

Sevk ve nakillerle ilgili mevzuat hükümleri ve ödemelerde esas alınması gereken rakamlar belirlendikten sonra, harcamalar tutarının tespiti ve tahsilatın yapılmasında esas alınması gereken mevzuatın, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından ortaklaşa hazırlanarak 19/08/2011 tarihinde imzalanan ve "Üçlü Protokol"olarak adlandırılan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetim, Dış Koruma, Hükümlü ve Tutukluların Sevk ve Nakilleri ile Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Protokol'ün "Sevkler ve yol giderleri" başlıklı 21 inci maddesinde aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

"MADDE 21- (1) Ring aracı eksikliği dikkate alınmak suretiyle sevk ve nakillerde araçlar görevli devriye personel sayısı da dikkate alınarak en yüksek doluluk oranında kullanılır. İsteğe bağlı ve diğer evkler bir arada yapılabilir.

(2) Sevk planlaması yapılırken, sevke katılacak personel sayısı ve sevk giderleri dikkate alınarak hesaplanan harcırah tutarı avans olarak sevkte görevli devriye personelinin tek bir bankada ayrı ayrı açılacak hesaplarına yatırılır ve dekontları jandarmaya verilir.

(3) Bir ceza infaz kurumundan başka bir kuruma hükümlü ve tutuklu götüren jandarma gidiş ve dönüş güzergahında bulunan ceza infaz kurumlarında başka kurumlara sevk edilecek hükümlü ve tutuklu varsa, güzergahı dışına çıkmamak kaydıyla, bunları teslim alır ve yolu üzerindeki ilgili ceza infaz kurumuna teslim eder. İlave sevk Jandarma tarafından teslim alınmaması durumunda kurum idaresi tarafından tutanak düzenlenir ve Adalet Bakanlığına bildirilir.

(4) Yol güzergahında ilave sevk alındığı takdirde:

a) Zorunlu sevklerde ilgili kurum tarafından herhangi bir ücret ödenmez. İsteğe bağlı sevklerde ise hükümlünün sevk giderleri gidilecek mesafeye göre kurum tarafından hesap edilir ve sevki başlatan ilk kuruma götürülmek üzere görevli şoföre tutanak karşılığında teslim edilir ve tutanak bir üst yazı ile sevki gerçekleştiren ilk kuruma bildirilir. Sevk tamamlandıktan sonra sevki gerçekleştiren ilk kurumca sevk masrafları hükümlülerin gittikleri mesafe göz önünde bulundurularak yeniden hesaplanır ve kişilerin ilk kuruma fazla ödeme yaptığının tespit edilmesi halinde fazlalık hükümlü adına gittiği kuruma posta masrafları dahil edilmek suretiyle hesabına havale edilir.

b) Sevklerde kullanılan araçlara ilgili kurumlarca taşıt tanıma sistemi takılır ve yolzergahındaki kurumlardan kesinlikle akar yakıt talebinde bulunulmaz.

c) Sevk ve nakiller sırasında hükümlü ve tutukluların yazılı talebi olması durumunda kurum idarelerinde» kayıt altında bulunan ruhsatlı silah ve mermiler gittiği kuruma teslim edilmek üzere jandarma tarafından teslim alınır."

Sonuç olarak;

Bu düzenlemeden anlaşılması gereken, birden fazla hükümlü veya tutuklunun nakledildiği durumlarda, her hükümlü veya tutuklu için ayrı ayrı jandarma gündelikleri hesaplanması yerine, ödenen toplam gündeliklerin, gidilen mesafeler de dikkate alınmak suretiyle ortaklaşa olarak karşılanmasıdır.

Örneğin; 400,00 TL yakıt masrafı yapılmak suretiyle, 10 jandarma görevlisi ve 2 şoför ile 4 gün içerisinde ve aynı güzergah üzerindeki gidiş geliş sırasında 14 hükümlünün naklinin gerçekleştirildiğinin kabul edilmesi halinde, bir kişinin ödemesi gereken ücret şöyle olmalıdır.

2 şoför ( 5.derece) X 28,50 TL = 57,00 TL X 4 gün = 228,00 TL
10 jandarma X 19,00 TL = 190,00 TL X 4 gün = 760,00 TL
Yakıt ücreti = 400,00 TL Toplam = 1388,00 TL

Bir hükümlünün ödeyeceği ücret 1388,00 TL : 14 Kişi = 99,14 TL
Örnekte yer alan 14 hükümlü içerisinde, masrafları Devlet tarafından karşılananlar olsa bile hesaplama aynı şekilde yapılmalı ve bunlara ait giderler, kendi isteği ile nakil edilen hükümlülere yansıtılmamalıdır.

Ayrıca;
Aynı protokol'ün "Sevklerde kumanya verilmesi"başlıklı 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtildiği üzere; " Başka kurumlara sevkler yapılmadan bir gün önce, hükümlü ve tutuklular için, gidecekleri mesafe de göz önünde bulundurularak, sevk yapan kurum idaresince yeteri kadar ve çeşitlilikte ve imkanlar ölçüsünde her bir kişi için ayrı ayrı kumanya hazırlanır ve sevk günü tutanakla araç komutanlarına teslim edilir. Ayrıca duruşmalara götürülecek hükümlü ve tutukluların, duruşma günündeki öğle yemeği, önceden kumanya olarak hazırlanıp kendilerine verilir."hükmü mutlaka dikkate alınmalı ve buna göre işlem yapılmalıdır.