DOĞRUDAN TEMİN SURETİYLE ALIM-I

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 18 inci maddesinin birinci fıkrasında sayıldığı üzere, idarelerin yapacakları mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için;
a) Açık ihale usulü,
b) Belli istekliler arasında ihale usulü,
c) Pazarlık usulü,
olmak üzere üç tür ihale usulü belirlenmiştir.
Ancak;
Ceza infaz kurumları ve işyurtlarında gerçekleştirilen alımların büyük bir kısmının, ihale usulleri arasında sayılmayan, sadece belirli hallerde uygulanması gereken “doğrudan temin” suretiyle karşılandığı görülmektedir.
Doğrudan temine bu kadar sıkça başvurulmasının nedenini araştırdığımızda, 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta yer alan bazı  kurallara uymak zorunluluğunun bulunmamasının etkili olduğu anlaşılmaktadır.
Bu nedenle;
Ceza infaz kurumları ve işyurtlarının, özellikle  mal ve hizmet alımlarıyla ilgili olarak sıklıkla gerçekleştiridikleri, “doğrudan temin” usulünün uygulanması sırasında, hatalı bir işleme neden olunmaması için mevzuatta yer alan tüm ayrıntıların toplu bir şekilde ortaya konulmasında yarar bulunmaktadır.
Buna göre;
Öncelikli olarak, ihtiyaçların temininde neden ihale usullerinden birisinin değil de, doğrudan temininin tercih edilmekte olduğunu ortaya koyacak olursak;
* 4734 sayılı Kanunun 18 inci maddesindeki ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulma zorunluluğunun bulunmaması,
* İlan yapılmaması,
* Teminat alınmaması,
* İhale komisyonu kurulmaması,
* 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu olmaması,
* İhale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilebilmesi, gibi kolaylıkların bu tercihte etkili olduğunu görmekteyiz.
Ancak;
Doğrudan tenin suretiyle alım yapılırken aşağıda belirtilen şu hususların da mutlaka dikkate alınması gerekmektedir.
* İhtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarelerin takdirindedir.
* Bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılması idarelerin takdirinde olmakla birlikte,  malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması zorunludur. 
* Doğrudan temin yoluyla bedel içeren bir sözleşme kapsamında gerçekleştirilen alımlarda, İhale Uygulama Yönetmeliklerinin ilgili maddeleri çerçevesinde iş deneyim belgesi düzenlenmesi mümkündür.
* Doğrudan temin suretiyle yapılacak alımlar sırasında, onay belgesi düzenlenmeli, onayı takiben ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılmalı ve buna ilişkin belgeler dayanaklarıyla birlikte onay belgesine eklenmelidir.
* İhale Uygulama Yönetmeliklerinde açıklanan yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller dikkate alınarak, alımı yapacak idarenin gerekli görmesi halinde fiyat araştırması yaptırılabilecektir.       
* Doğrudan temin kapsamında yapılan alımlarda fiyat farkı hesaplanmasının öngörülmesi halinde, piyasa araştırması yapılması aşamasında bu husus belirtilerek fiyat tekliflerinin alınması gerekmektedir.
Ayrıca;
* Bilindiği üzere, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a), (b), (c) bentleri uyarınca yapılacak alımlar, tek kaynaktan yapılacak alımları kapsamakta olduğundan, bu alımlarda kullanılmak üzere, “4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form” yer almaktadır (KİK022.0/M ve KİK021.0/H). Anılan form hazırlanırken formdaki dipnot belirlemelerine özellikle dikkat edilerek; alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebepleri ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konulacak, bentlerde belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan sebepler detaylı olarak yazılacak, bunlara ilişkin belgeler de anılan forma eklenecektir. Diğer yandan mal alımlarıyla ilgili olarak; ihtiyacın niteliği, ihtiyaç konusu malın ayrıntılı teknik özellikleri ve ne amaçla kullanılacağı, anılan amacı en az aynı verimlilik, etkinlik ve fonksiyonellikle karşılayabilecek diğer ürünlerin-modellerin-markaların vb. bulunup bulunmadığının tespitinin yapılıp yapılmadığı ve bulunmuyorsa nedenleri, ihtiyaç konusu malı satan başka firmaların olup olmadığı gibi hususlara yer verilecektir.    
Sonuç olarak;
Mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, doğrudan temin suretiyle gerçekleştirilmesinde tercih nedeni olan hususları ortaya koyduktan sonra, hangi alımların bu usulle yapılabileceğini cevaplayabilmek için, 4734 sayılı Kanun’un 22 nci maddesinde sayılan aşağıdaki alımlara bakmamız gerekmektedir.
“a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi,
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması,
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması,
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar (Kırkyedibin üçyüzyetmişüç Türk Lirası)*, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını (Onbeşbin yediyüzseksenüç Türk Lirasını) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar,
e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması,
f) Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılma zorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez, protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgü tıbbî sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri alımları,
g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları,
h) 8/1/1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanunun 22 ve 36 ncı maddeleri uyarınca Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan hizmet alımları ile fikri ve sınai mülkiyet haklarının ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde tescilini sağlamak için gerçekleştirilen hizmet alımları,
ı) Türkiye İş Kurumunun, 25/6/2003 tarihli ve 4904 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (b) ve (c) bentlerinde sayılan görevlerine ilişkin  hizmet alımları ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin yedinci fıkrasında sayılan görevlerine ilişkin hizmet alımları,
i) Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekili genel ve ara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri genel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı için yapılacak filigranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı, oy pusulası basımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik her türlü seçim malzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçim kurulu başkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı.”.     
Doğrudan temin ile yapılabilecek alımlar, yukarıda belirtildiği üzere 10 ayrı grupta sayılmış olsa da, ceza infaz kurumları ve işyurtları tarafından gerçekleştirilen alımların, çoğunlukla (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde sayılan alımlar ile sınırlı kaldığı bilindiğinden, bu alımlarla ilgili olarak “Kamu İhale Genel Tebliği” esas alınmak suretiyle açıklamalarda bulunmanın yararlı olacağı düşünülmektedir.           
a) İhtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini
4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulaması sırasında, 22 nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Formu (KİK022.0/M ve KİK021.0/H) kullanarak ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğini detaylı olarak yazacak, fiyat araştırması yapacak, ihtiyaç konusu malın veya hizmetin niteliklerini tarif edecek ve bu hususlara ilişkin bütün belgeleri standart forma ekleyeceklerdir. Ayrıca, bir taahhüt kapsamında; taahhüt konusu sözleşme veya şartnamede yer alan hükümler nedeniyle belli bir marka veya modelli malın alınmasının zorunlu olduğu hallerde, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulanması mümkün bulunmaktadır.
b) İhtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden temini
4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendi sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle özel bir hakka sahip olmasını ifade etmektedir.
Bu nedenle, ihale konusu mal veya hizmet, bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle ve münhasır hakların korunması nedeniyle sadece belirli bir mal tedarikçisi veya hizmet sunucusu tarafından sağlanabiliyorsa, ilan yapılmaksızın anılan madde hükmüne göre doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanması mümkün bulunmaktadır. Örneğin idarelerin diğer usullerle temini mümkün olmayan bilimsel yayın, fikir ve sanat eseri, belirli bir akademik kişiden eğitim v.b. mal veya hizmetler bu bent kapsamında temin edilebilecektir. 

Devam edecek