PAZARLIK USULÜ İHALE (II)

Genel olarak satınalma sürecinin en önemli aşamalarından birisi ihale ilanları olduğundan, bu ilanlarla ilgili hususlar da belirli esas ve usullere bağlanmıştır.
İhale ilan süreleri ve kuralları 4734 sayılı Kanun’un  13 üncü maddesinde belirtilmiştir.
İlgili maddeyi incelediğimizde, yaklaşık maliyet dikkate alınarak belirlenen ve parasal bir değeri ifade eden “eşik değer” kavramının öne çıktığı görülmektedir.
Eşik değerler aynı Kanun’un 8 inci maddesinde belirtilmekte ve her yıl Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan “Kamu İhale Tebliği” ile duyurulmakta olup, bugün itibariyle 8 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen ve KDV dahil olmayan değerler şöyledir.
a) Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımlarında sekizyüzaltmışsekizbindörtyüzseksenaltı Türk Lirası.
b) Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımlarında birmilyondörtyüz kırkyedibindörtyüzyetmişdokuzTürk Lirası.
c) Kanun kapsamındaki idarelerin yapım işlerinde otuzbirmilyonsekizyüzkırkdörtbin yediyüzikiTürk Lirası.
Pazarlık usulü ihallelerde ilan süreleri
Her ne kadar 4734 sayılı Kanun’un “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen;
- Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması,
- Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması,
- İdarelerin yaklaşık maliyeti (YüzelliyedibindokuzyüzyirmiüçTürk Lirası) kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları,
Gibi durumlarda ilan yapılması zorunlu olmasa da 21 inci maddenin (a), (d) ve (e)  bentlerine göre yapılacak alımlarda ilan yapılmasının mecburi olduğu unutulmamalıdır.
Ayrıca;
4734 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b), (c) ve (f) bentleri uyarınca yapılacak ihalelerde ilan yapılması zorunlu olmasa da, en az üç istekli davet edilerek, yeterlik belgelerini ve fiyat tekliflerini birlikte vermeleri istenerek ihale sonuçlandırılmalıdır.
Buna göre;
4734 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının ( a ) bendinde belirtildiği üzere, yaklaşık maliyeti 8 inci maddede yer alan eşik değerlere eşit veya bu değerleri aşan ihalelerden  pazarlık usulü ile yapılacak olanların ilânları, ihale tarihinden en az yirmibeş gün önce Kamu İhale Bülteninde en az bir defa yayımlanmak zorundadır.
13 üncü maddenin birinci fıkrasının ( b ) bendinde belirtilen ve yaklaşık maliyeti 8 inci maddede gösterilen eşik değerlerin altında kalan ihalelerden ise;
1) Yaklaşık maliyeti doksandörtbin yediyüzellibirTürk Lirasına kadar olan mal veya hizmet alımları ile yüzseksendokuzbinbeşyüzonbirTürk Lirasına kadar olan yapım işlerinin ihalesi, ihale tarihinden en az yedi gün önce ihalenin ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin en az ikisinde ve en az birer defa yayımlanmak suretiyle ilân edilmelidir.
2) Yaklaşık maliyeti doksandörtbin yediyüzellibirTürk Lirası ile yüzseksendokuzbinbeşyüzonbirTürk Lirası arasında olan mal veya hizmet alımları ile yüzseksendokuzbinbeşyüzonbirTürk Lirası ile birmilyonbeşyüzyetmişdokuzbinüçyüz yirmiyediTürk Lirası arasında olan yapım işlerinin ihalesi, ihale tarihinden en az ondört gün önce Kamu İhale Bülteninde ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin birisinde ve en az birer defa yayımlanmak suretiyle ilân edilmelidir.
3) Yaklaşık maliyeti yüzseksendokuzbin beşyüzonbir Türk Lirasının üzerinde ve eşik değerin altında olan mal veya hizmet alımları ile birmilyon beşyüzyetmişdokuzbin üçyüzyirmiyediTürkLirasının üzerinde ve eşik değerin altında olan yapım işlerinin ihalesi, ihale tarihinden en az yirmibir gün önce Kamu İhale Bülteninde ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin birisinde ve en az birer defa yayımlanmak suretiyle ilân edilmelidir.
Kamu İhale Genel Tebliği’ne göre, ilanların elektronik araçlar ile hazırlanması ve gönderilmesi halinde, birinci fıkranın (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde belirtilen;  “ihale tarihinden en az yirmibeş gün önce Kamu İhale Bülteninde en az bir defa yayımlanmak” şartı  yedi gün,  ilan ile ihale ve ön yeterlik dokümanına Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden doğrudan erişimin temin edilmesi halinde ise ilan süresinin beş gün kısaltılabileceği ifade edilmektedir.
Ayrıca;
İlân edilecek ihalelerden hangilerinin, ayrıca Basın İlân Kurumu aracılığıyla Türkiye çapında dağıtımı olan gazetelerin birinde ilân edileceğini belirlemeye Kamu İhale Kurumu yetkilidir.
İhalenin yapılacağı yerde gazete çıkmaması halinde ilân, aynı süreler içinde ilgili idare ile hükümet ve belediye binalarının ilân tahtalarına asılacak yazılar ve belediye yayın araçları ile yapılır. Bu işlemler bir tutanakla belgelenir.
İdareler, yukarıda belirtilen zorunlu ilânların dışında işin önem ve özelliğine göre ihaleleri, uluslararası ilân veya yurt içinde çıkan başka gazeteler veya yayın araçları, bilgi işlem ağı veya elektronik haberleşme (internet) yolu ile de ayrıca ilân edebilir. Ancak, uluslararası ilân yapılması halinde yukarıda belirtilen asgarî ilân sürelerine oniki gün eklenir.
Pazarlık usulü ihale ile ilgili uyarılar
İhale mevzuatının oluşmasında ve uygulanmasında yetkili olan Kamu İhale Kurumu sık sık yayımladığı yönetmelikler, genel tebliğler, tebliğler ve düzenleyici kararlar ile ihale süreçleri ve işlemleri hakkında sürekli bilgilendirmelerde bulunmaktadırlar.
Nitekim;
Bu kurum tarafından yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği cevap aranan birçok hususa açıklık getirmekte ve tereddütleri ortadan kaldırmaktadır.
İşte bu tebliğde yer alan ve pazarlık usulü ihaleler ile ilgili önemli konulara değinen bazı bilgileri inceleyecek olursak;          
* 4734 sayılı Kanun’un “Tekliflerin alınması ve açılması” başlıklı 36 ncı maddesinde belirtilen ihale komisyonunca ilk oturumda yapılacak iş ve işlemler sırasında, pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde yaklaşık maliyetin, son yazılı fiyat teklifleri ile birlikte açıklanması gerekmektedir. Bu çerçevede, ihale komisyonu tarafından teklif zarflarının incelenmesinin ardından, teklif zarfları açılmadan önce yaklaşık maliyet açıklanacaktır. Ancak, isteklilerce sunulan teklif zarflarının hiçbirinin Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasına uygun olmadığının anlaşılması halinde yaklaşık maliyet açıklanmayacaktır.
* İhale Uygulama Yönetmeliklerinde, pazarlık usulüyle yapılan ihalelerde yaklaşık maliyetin son yazılı fiyat teklifleri ile birlikte açıklanacağı hükme bağlanmış olsa da son yazılı fiyat teklifini sunmayan isteklilerin ilk teklifleri son teklifi olarak kabul edileceğinden, son yazılı tekliflerin verilip verilmediğine, teklif zarfları ve tekliflerin usulüne uygun olup olmadığına bakılmaksızın, son yazılı fiyat tekliflerinin verileceği tarih ve saatte yaklaşık maliyetin açıklanması gerekmektedir.
* 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (b) bendinde ertesi mali yılda gerçekleştirilecek süreklilik arz eden mal ve hizmet alımları için bir önceki mali yıl sona ermeden ihaleye çıkılabileceği düzenlenmiştir. Böylece ihale ile ilgili ilan süresi ve ihale sürecinin belirli bir zaman alacağı da dikkate alınarak ertesi yılda gerçekleştirilecek bu tür mal ve hizmet alımı ihalelerine mali yıl sona ermeden çıkılabilmesine imkan tanınmıştır. Ancak yılın sonunda ya da ertesi yılın başında çıkılan ihalelerde önceden öngörülemeyen nedenlerle ihale sürecinin uzadığı durumlarda süreklilik arz eden bu alımların kesintiye uğratılmamasını teminen, ihale sonuçlandırılıncaya kadar geçecek süre içindeki ihtiyaçların 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin (b) bendindeki “idare tarafından önceden öngörülemeyen olaylar” kapsamında değerlendirilerek, anılan madde hükmü ve 62 nci maddenin (ı) bendinde yer alan esaslar da dikkate alınarak aynı Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ya da 22 nci maddesinin (d) bendinde belirtilen tutarlara kadar olanların bu maddelere göre temin edilebilmesi idarenin yetki ve sorumluluğundadır.
* Mal alımı ihalelerinde, ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere istenecek belgeler aşağıdaki esaslara göre belirlenir:
a) Yaklaşık maliyetine bakılmaksızın her türlü mal alımı ihalelerinde, aday veya isteklinin mesleki faaliyetini sürdürdüğünü ve teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgelerin istenilmesi zorunludur.
b) Belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihaleler hariç, yaklaşık maliyeti Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde mal alımları için öngörülen üst limit tutarına eşit ve altındaki her türlü mal alımı ihalelerinde, iş deneyimini gösteren belgeler istenmeyecektir. Ancak yaklaşık maliyeti bu tutarın üzerinde olan açık ihale usulü ve pazarlık usulüyle yapılan ihaleler ile yaklaşık maliyetine bakılmaksızın belli istekliler arasında yapılan ihalelerde ise iş deneyimini gösteren belgelerin istenip istenmeyeceği idarenin takdirinde bulunmaktadır.
c) Belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihaleler hariç, yaklaşık maliyeti eşik değerin altında olan her türlü mal alımı ihalelerinde, ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin belgeler istenmeyecektir. Ancak yaklaşık maliyeti eşik değere eşit ve üzerinde olan açık ihale usulü ve pazarlık ihale usulüyle yapılan ihaleler ile yaklaşık maliyetine bakılmaksızın belli istekliler arasında yapılan ihalelerde ise ekonomik ve mali yeterlik belgelerinden birinin veya tamamının istenip istenmeyeceği idarenin takdirinde bulunmaktadır.
* Açık ihale usulüyle ve Kanunun 21 inci maddesinin (b), (c) ve (f) bentlerine göre yapılan ihalelerde; iş deneyimine ilişkin olarak Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 39 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında belirlenen oranların;
1) Bir yıldan fazla süreli işlerde (iki yıl dahil) 4/5’i (% 20-40),
2) İki yıldan fazla süreli işlerde (üç yıl dahil) 3/5’i (% 15-30),
3) Üç yıldan fazla süreli işlerde ise 2/5’i (% 10-20),
alınarak hesaplanan bu alt ve üst oranlar dahilinde idarece tespit edilecek bir oran yeterlik kriteri olarak belirlenecektir.
* Belli istekliler arasında ihale usulüyle ve Kanunun 21 inci maddesinin (a), (d) ve (e) bentlerine göre yapılan ihalelerin yeterlik aşamasında ise yukarıda yer alan alt ve üst oranlar dahilinde yaklaşık maliyet üzerinden idarece belirlenecek parasal tutarlar iş deneyimine ilişkin yeterlik kriteri olarak öngörülecektir.
* Gelecek yıllara yaygın hizmetler bir bütün olarak kabul edildiğinden, işin süresinin tamamını kapsayacak şekilde teklif verilmesi, geçici teminat sunulması ve sözleşme yapılması gerekmekte olup, bir yıl üzerinden teklif verilmek suretiyle sözleşme yapılıp sonraki yıllarda işin süresinin uzatılarak yıllara yaygın hale getirilmesi mümkün değildir.
* Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi sırasında mallara ilişkin olarak proforma fatura yerine sadece alış faturası ile açıklamada bulunulması geçerli bir açıklama olarak kabul edilmeyecektir.